Budowa magazynów energii BESS (Battery Energy Storage System) nabiera w Polsce coraz większego tempa. Kolejne inwestycje powstają przy farmach fotowoltaicznych, elektrowniach wiatrowych, zakładach przemysłowych oraz centrach logistycznych. Każda z nich wiąże się z dostawami modułów bateryjnych, które w wielu przypadkach stanowią towary niebezpieczne w rozumieniu Umowy ADR.

W praktyce większość uwagi poświęca się parametrom technicznym magazynów energii oraz procesowi ich budowy. Znacznie rzadziej analizowane są obowiązki wynikające z przepisów ADR, mimo że dotyczą one nie tylko przewoźników, ale również innych uczestników procesu dostawy.

Warto pamiętać, że odpowiedzialność za zgodność z wymaganiami ADR może spoczywać także na inwestorze, generalnym wykonawcy, operatorze logistycznym czy podwykonawcach wykonujących określone czynności podczas dostawy i rozładunku modułów bateryjnych.

Kiedy przy inwestycji BESS mają zastosowanie przepisy ADR?

Sam magazyn energii po zakończeniu budowy nie podlega przepisom ADR.

Umowa ADR zaczyna mieć zastosowanie wtedy, gdy dochodzi do przewozu towarów niebezpiecznych lub wykonywania czynności związanych z takim przewozem.

Podczas realizacji inwestycji BESS może to dotyczyć między innymi:

• dostawy modułów bateryjnych,
• transportu kontenerów BESS,
• dostawy baterii zapasowych,
• wymiany uszkodzonych modułów,
• zwrotu baterii do producenta,
• transportu baterii przeznaczonych do naprawy lub recyklingu,
• przewozu odpadów powstających podczas eksploatacji.

To właśnie na tych etapach pojawiają się obowiązki wynikające z ADR.

ADR dotyczy nie tylko przewoźnika

Jednym z najczęściej spotykanych błędów jest przekonanie, że za zgodność z ADR odpowiada wyłącznie firma transportowa.

Tymczasem Umowa ADR określa obowiązki wielu uczestników przewozu, między innymi:

• nadawcy,
• przewoźnika,
• pakującego,
• załadowcy,
• rozładowcy.

Podczas realizacji inwestycji BESS jedna firma może wykonywać kilka z tych funkcji jednocześnie.

Jakie role ADR mogą występować podczas budowy magazynu energii?

Uczestnik inwestycji	Możliwa rola w ADR	Przykładowe obowiązki
Producent lub dostawca baterii	Nadawca / pakujący / załadowca	klasyfikacja towaru niebezpiecznego, przygotowanie dokumentacji przewozowej, zapewnienie opakowań zgodnych z wymogami ADR (certyfikacja), prawidłowe oznakowanie sztuk przesyłek i stosowanie się do wymagań warunków pakowania, wykonywanie czynności załadunkowych zgodnie z ADR, stosowanie wymogów dot. manipulowania i zabezpieczenia ładunku, zakazy ładowania razem.
Firma transportowa	Przewoźnik	realizacja przewozu zgodnie z ADR.
Generalny wykonawca	Rozładowca / odbiorca	organizacja bezpiecznego odbioru dostawy, nadzór nad rozładunkiem, stosowanie się do przepisów ogólnych dot. rozładunku, odbiorca nie może opóźniać rozładunku.
Podwykonawca wykonujący przeładunki	Załadowca / rozładowca	wykonywanie czynności zgodnie z wymaganiami ADR, stosowanie wymogów dot. manipulowania i zabezpieczenia ładunku, ewentualne zakazy ładowania razem.

Ostateczny podział odpowiedzialności zależy oczywiście od organizacji konkretnego projektu.

Rozładunek modułów bateryjnych, o czym należy pamiętać?

Rozładunek modułów bateryjnych jest jednym z etapów, na którym najczęściej dochodzi do uszkodzeń mechanicznych baterii. Z tego względu osoby odpowiedzialne za rozładunek powinny stosować się nie tylko do ogólnych wymagań dotyczących załadunku i rozładunku określonych w dziale 7.5 Umowy ADR, ale również do obowiązków przypisanych uczestnikom przewozu.

W praktyce przedsiębiorstwo występujące jako rozładowca powinno w szczególności:

• zweryfikować, czy dostarczono właściwe towary, porównując informacje zawarte w dokumentacji przewozowej z oznakowaniem przesyłki lub jednostki transportowej,
• przed rozpoczęciem oraz w trakcie rozładunku ocenić, czy opakowania, kontener lub pojazd nie posiadają uszkodzeń mogących stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa prac,
• prowadzić rozładunek zgodnie z wymaganiami ADR, w tym chronić ładunek przed uderzeniami.

Ponadto, odbiorca nie powinien opóźniać przyjęcia towaru.

Co zrobić w przypadku uszkodzenia modułu?

Uszkodzona bateria litowa nie powinna być traktowana jak zwykły element wyposażenia. Jeżeli podczas rozładunku dojdzie do:

• upadku modułu,
• deformacji obudowy,
• przebicia,
• oznak przegrzewania,
• wycieku,

konieczna jest ocena jego stanu. W zależności od wyniku oceny dalszy transport wymaga zastosowania odmiennych wymagań ADR niż w przypadku nowych baterii. Temat przewozu uszkodzonych modułów BESS omówimy szerzej w osobnym artykule.

Czy wykonawca powinien przeszkolić pracowników?

Jeżeli pracownicy uczestniczą w czynnościach związanych z przewozem towarów niebezpiecznych (m.in.: pakowanie, procedury nadawczy, załadunek, rozładunek), zastosowanie znajduje dział 1.3 ADR, który nakłada obowiązek odpowiedniego przeszkolenia osób wykonujących takie zadania.

Zakres szkolenia powinien odpowiadać rzeczywiście wykonywanym obowiązkom i obejmować m.in.:

• podstawowe wymagania ADR,
• zagrożenia związane z przewożonymi bateriami i procedury bezpieczeństwa,
• część stanowiskową.

W praktyce szkolenia takie dotyczą nie tylko kierowców przewożących towary na wyłączeniach, ale również magazynierów, operatorów logistycznych, osób organizujących transport czy pracowników odpowiedzialnych za odbiór dostaw.

Czy podczas inwestycji BESS trzeba wyznaczyć doradcę DGSA?

Nie każda inwestycja będzie wiązała się z obowiązkiem wyznaczenia doradcy ds. bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych (DGSA).

Obowiązek ten zależy od zakresu wykonywanych czynności oraz roli przedsiębiorstwa w przewozie towarów niebezpiecznych i powinien być analizowany indywidualnie.

Nie tylko ADR

Dostawy modułów bateryjnych to tylko jeden z elementów procesu. W zależności od charakteru inwestycji zastosowanie mogą mieć również przepisy dotyczące:

• bezpieczeństwa i higieny pracy,
• ochrony przeciwpożarowej,
• ochrony środowiska.

Dlatego warto patrzeć na bezpieczeństwo inwestycji w sposób kompleksowy.

Podsumowanie

Rosnąca liczba inwestycji w magazyny energii sprawia, że coraz więcej przedsiębiorstw po raz pierwszy spotyka się z wymaganiami Umowy ADR. Choć najczęściej kojarzone są one z przewoźnikami, w praktyce obowiązki mogą dotyczyć również inwestorów, generalnych wykonawców, operatorów logistycznych czy podwykonawców uczestniczących w dostawach modułów bateryjnych. Właściwe określenie ról poszczególnych uczestników, odpowiednie przeszkolenie pracowników oraz przygotowanie procedur odbioru i rozładunku pozwalają ograniczyć ryzyko błędów i zapewnić zgodność procesu z obowiązującymi wymaganiami.