Aktualizacja: lipiec 2026 r.

W lipcu 2026 r. PERN ogłosił postępowanie dotyczące budowy czterech nowych zbiorników przeznaczonych do magazynowania paliw ciekłych. Inwestycja obejmuje:

• dwa zbiorniki o pojemności 33 000 m³ na olej napędowy w Bazie Paliw nr 2 w Nowej Wsi Wielkiej,
• zbiornik o pojemności 32 000 m³ na benzynę silnikową w Bazie Paliw nr 4 w Rejowcu,
• zbiornik o pojemności 50 000 m³ na olej napędowy w Bazie Paliw nr 21 w Dębogórzu.

Każdy z planowanych inwestycji powstanie w innej bazie paliw, dlatego analiza obowiązków wynikających z przepisów dotyczących przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym powinna być prowadzona oddzielnie dla każdego zakładu. W praktyce oznacza to, że pojemności nowych zbiorników zlokalizowanych w różnych bazach nie sumuje się przy kwalifikacji zakładu do kategorii ZZR lub ZDR. Rozbudowa infrastruktury magazynowej to jednak nie tylko inwestycja budowlana. Zwiększenie ilości magazynowanych substancji niebezpiecznych może powodować konieczność ponownej oceny obowiązków przedsiębiorcy wynikających z przepisów dotyczących przeciwdziałania poważnym awariom przemysłowym, powszechnie określanych jako przepisy SEVESO.

W praktyce wielu przedsiębiorców błędnie zakłada, że wystarczy porównać pojemność nowego zbiornika z ilościami progowymi określonymi w przepisach. Tymczasem kwalifikacja zakładu jest znacznie bardziej złożonym procesem i wymaga analizy wszystkich substancji niebezpiecznych znajdujących się lub mogących znajdować się jednocześnie na jego terenie.

W tym artykule pokażemy:

• kiedy magazyn paliw może zostać zakwalifikowany jako zakład o zwiększonym ryzyku (ZZR) lub zakład o dużym ryzyku (ZDR),
• dlaczego sama pojemność jednego zbiornika nie przesądza jeszcze o kwalifikacji zakładu,
• jak w praktyce wygląda analiza ilości substancji niebezpiecznych,
• jakie obowiązki mogą pojawić się po przekroczeniu progów określonych w przepisach.

Czym są przepisy SEVESO?

Przepisy SEVESO mają na celu zapobieganie poważnym awariom przemysłowym oraz ograniczanie ich skutków dla ludzi, mienia i środowiska. Ich nazwa pochodzi od włoskiego miasta Seveso, gdzie w 1976 r. doszło do poważnej awarii przemysłowej związanej z uwolnieniem toksycznych dioksyn. Wydarzenie to stało się impulsem do opracowania europejskich regulacji dotyczących zakładów wykorzystujących lub magazynujących znaczne ilości substancji niebezpiecznych.

Obecnie podstawowym aktem prawnym jest Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/18/UE z dnia 4 lipca 2012 r. (Seveso III).

W Polsce przepisy dyrektywy zostały wdrożone przede wszystkim poprzez:

• ustawę z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Tytuł IV „Poważne awarie”),
• rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie rodzajów i ilości znajdujących się w zakładzie substancji niebezpiecznych, decydujących o zaliczeniu zakładu do zakładu o zwiększonym lub dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.

To właśnie załącznik do tego rozporządzenia określa rodzaje substancji niebezpiecznych oraz ilości progowe decydujące o zakwalifikowaniu zakładu do kategorii ZZR lub ZDR.

Jak zakwalifikować benzynę i olej napędowy?

Pierwszym krokiem podczas analizy jest prawidłowe ustalenie, które ilości progowe należy zastosować dla magazynowanych substancji.

W przypadku benzyny silnikowej i oleju napędowego wielu przedsiębiorców popełnia ten sam błąd, analizuje wyłącznie klasyfikację zgodną z rozporządzeniem CLP. Jest to zrozumiałe, ponieważ karty charakterystyki wskazują m.in. , że paliwa te są cieczami łatwopalnymi oraz stwarzają zagrożenie dla środowiska wodnego.

Na pierwszy rzut oka mogłoby się więc wydawać, że należy korzystać z Tabeli 1 załącznika do rozporządzenia, która zawiera kategorie zagrożeń odpowiadające klasyfikacji CLP.

W przypadku produktów ropopochodnych przepisy przewidują jednak szczególne rozwiązanie.

Benzyna silnikowa oraz olej napędowy należą do grupy „produktów ropopochodnych i paliw alternatywnych” wymienionej w pozycji 34 Tabeli 2 załącznika do rozporządzenia.

Pozycja ta obejmuje między innymi:

• benzyny i benzyny ciężkie,
• nafty, w tym paliwa do silników odrzutowych,
• oleje gazowe, w tym paliwo do silników wysokoprężnych (olej napędowy), oleje opałowe oraz mieszaniny olejów gazowych,
• ciężki olej opałowy,
• paliwa alternatywne posiadające takie samo zastosowanie oraz podobne właściwości pod względem palności i zagrożeń dla środowiska.

Co szczególnie istotne, objaśnienia w załączniku jednoznacznie wskazują, że:

W przypadku gdy substancja niebezpieczna jest objęta tabelą 1 oraz jest wyszczególniona w tabeli 2, mają zastosowanie
do niej ilości progowe określone w tabeli 2 w kolumnie 2 i 3.

Oznacza to, że dla benzyny silnikowej oraz oleju napędowego właściwe są ilości progowe określone w pozycji 34 Tabeli 2, wynoszące:

Rodzaj substancji	Zakład o zwiększonym ryzyku (ZZR)	Zakład o dużym ryzyku (ZDR)
Pozycja 34 tabeli 2 z rozporządzenia.	2 500 Mg	25 000 Mg

W kolejnej części artykułu wykorzystamy te wartości do wykonania przykładowych obliczeń dla jednego z planowanych zbiorników na olej napędowy. Będzie to jednak wyłącznie przykład poglądowy, formalna kwalifikacja zakładu wymaga bowiem przeanalizowania wszystkich substancji niebezpiecznych znajdujących się lub mogących znajdować się jednocześnie na jego terenie.

Przykładowe obliczenie dla nowego zbiornika na olej napędowy

Przeanalizujmy jeden z planowanych zbiorników, który zgodnie z ogłoszonym postępowaniem ma mieć pojemność 33 000 m³ i będzie przeznaczony do magazynowania oleju napędowego. Na potrzeby przykładu przyjmijmy orientacyjną gęstość oleju napędowego wynoszącą 0,84 Mg/m³. Rzeczywista gęstość może różnić się w zależności od rodzaju paliwa, jego parametrów jakościowych oraz temperatury. Poniższe obliczenie ma więc charakter poglądowy i przed formalną kwalifikacją powinno zostać zweryfikowane na podstawie właściwości konkretnego produktu oraz założeń eksploatacyjnych zbiornika.

Obliczenie orientacyjnej masy paliwa:

33 000 m³ × 0,84 Mg/m³ = 27 720 Mg

Oznacza to, że w całkowicie napełnionym zbiorniku mogłoby znajdować się około 27 720 Mg oleju napędowego.

Wartość	Ilość
Pojemność zbiornika	33 000 m³
Przyjęta gęstość oleju napędowego	0,84 Mg/m³
Orientacyjna masa produktu	27 720 Mg
Próg ZZR dla pozycji 34	2 500 Mg
Próg ZDR dla pozycji 34	25 000 Mg

Orientacyjna ilość oleju napędowego w jednym takim zbiorniku przekracza zatem zarówno próg dla zakładu o zwiększonym ryzyku, jak i próg 25 000 Mg właściwy dla zakładu o dużym ryzyku. Jeżeli maksymalna ilość oleju napędowego, która może znajdować się w tym zbiorniku, rzeczywiście przekracza 25 000 Mg, zakład spełnia kryterium ilościowe pozwalające na zaliczenie go do kategorii ZDR już ze względu na tę jedną pozycję.

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że przedstawione obliczenie nie stanowi formalnej kwalifikacji konkretnej bazy PERN. Nie znamy między innymi rzeczywistej maksymalnej pojemności roboczej zbiornika, przyjętych ograniczeń eksploatacyjnych, parametrów magazynowanego paliwa ani pełnego wykazu substancji znajdujących się w zakładzie.

Kiedy jeden zbiornik nie przekracza progu, trzeba przeanalizować cały zakład

Bardziej złożona sytuacja występuje wtedy, gdy pojedynczy zbiornik, magazyn lub substancja nie przekracza samodzielnie progu ZZR albo ZDR. Przykładowo zbiornik zawierający 2 000 Mg produktu objętego pozycją 34 nie przekracza samodzielnie progu ZZR wynoszącego 2 500 Mg. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zakład pozostaje poza zakresem przepisów SEVESO.

Na terenie zakładu mogą znajdować się również:

• inne zbiorniki z benzyną, olejem napędowym lub pozostałymi produktami ropopochodnymi,
• paliwa znajdujące się w instalacjach i rurociągach,
• inne substancje niebezpieczne objęte Tabelą 1 albo Tabelą 2,
• odpady posiadające właściwości substancji niebezpiecznych,
• mieszaniny magazynowane czasowo,
• substancje znajdujące się w magazynach, opakowaniach, urządzeniach procesowych lub instalacjach.

W takim przypadku należy przeanalizować wszystkie substancje niebezpieczne znajdujące się lub mogące znajdować się jednocześnie na terenie zakładu. Jeżeli żadna z nich samodzielnie nie przekracza właściwego progu, konieczne może być również zastosowanie reguły sumowania określonej w objaśnieniach do załącznika do rozporządzenia.

Może się więc zdarzyć, że:

• żadna pojedyncza substancja nie przekracza progu,
• żaden pojedynczy zbiornik nie przekracza progu,
• ale łączna ilość substancji lub wynik zasady sumowania powoduje zakwalifikowanie zakładu jako ZZR albo ZDR.

Pełna analiza nadal pozostaje konieczna

Nawet jeżeli jeden zbiornik samodzielnie przekracza próg ZDR, należy zebrać dane dotyczące pozostałych substancji znajdujących się w zakładzie. Nie jest to potrzebne po to, aby ponownie udowodnić samo przekroczenie progu, lecz między innymi w celu:

• przygotowania prawidłowego zgłoszenia zakładu,
• sporządzenia wykazu substancji niebezpiecznych,
• identyfikacji scenariuszy poważnych awarii,
• opracowania programu zapobiegania awariom,
• przygotowania raportu o bezpieczeństwie,
• opracowania planów operacyjno-ratowniczych,
• oceny skutków pożaru, wybuchu, wycieku lub emisji substancji niebezpiecznych.

Pełna analiza zakładu ma więc dwa odrębne cele. Pierwszym jest ustalenie, czy przekroczono próg ZZR lub ZDR. Drugim znacznie szerszym, jest prawidłowe rozpoznanie wszystkich zagrożeń i przygotowanie dokumentacji wymaganej dla zakładu objętego przepisami SEVESO.

Czy należy uwzględniać odpady niebezpieczne?

Tak.

Jest to jeden z najczęściej pomijanych elementów podczas wstępnej oceny obowiązków przedsiębiorcy. Jeżeli na terenie zakładu magazynowane są odpady posiadające właściwości odpowiadające substancjom niebezpiecznym określonym w rozporządzeniu, również one powinny zostać uwzględnione podczas kwalifikacji zakładu.

Mogą to być między innymi:

• odpadowe rozpuszczalniki,
• odpadowe paliwa,
• odpady zawierające substancje łatwopalne,
• odpady niebezpieczne dla środowiska,
• odpady zawierające substancje toksyczne,
• szlamy technologiczne,
• zużyte sorbenty,
• osady z czyszczenia zbiorników,
• odpady powstające podczas awarii lub usuwania skutków wycieków.

Oczywiście nie każdy odpad będzie automatycznie uwzględniany w analizie SEVESO. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, uwzględniającej jego właściwości oraz klasyfikację.

A co z cysternami i wagonami znajdującymi się na terenie zakładu?

To kolejne pytanie, które bardzo często pojawia się podczas audytów i konsultacji.

Przepisy nie zawierają prostego stwierdzenia, że każdą autocysternę lub każdy wagon należy zawsze uwzględniać przy kwalifikacji zakładu. Ocena zależy od okoliczności konkretnego przypadku oraz od tego, czy substancje znajdujące się w środkach transportu można uznać za znajdujące się lub mogące znajdować się na terenie zakładu w rozumieniu przepisów dotyczących przeciwdziałania poważnym awariom.

Dlatego podczas analizy warto przeanalizować m.in.:

• sposób organizacji dostaw i odbiorów,
• czas przebywania środków transportu na terenie zakładu,
• miejsca postoju cystern i wagonów,
• charakter prowadzonych operacji przeładunkowych,
• możliwość jednoczesnego występowania kilku środków transportu z substancjami niebezpiecznymi.

Dopiero kompleksowa analiza pozwala prawidłowo określić, jakie ilości substancji należy uwzględnić przy kwalifikacji zakładu.

Sama ilość to jeszcze nie wszystko

W praktyce analiza SEVESO nie polega wyłącznie na zsumowaniu mas magazynowanych substancji. Konieczne jest również:

• prawidłowe przyporządkowanie substancji do odpowiednich pozycji Tabeli 2 lub kategorii zagrożeń z Tabeli 1,
• uwzględnienie objaśnień zawartych w załączniku do rozporządzenia,
• zastosowanie zasad sumowania określonych dla poszczególnych kategorii zagrożeń,
• określenie maksymalnych ilości substancji mogących znajdować się jednocześnie na terenie zakładu,
• przeanalizowanie zmian wynikających z planowanej inwestycji.

Dopiero po wykonaniu wszystkich tych czynności można odpowiedzialnie stwierdzić, czy zakład spełnia kryteria ZZR, ZDR czy też pozostaje poza zakresem przepisów SEVESO.

Jak w praktyce wygląda kwalifikacja zakładu do ZZR lub ZDR?

W poprzedniej części pokazaliśmy, że samo porównanie pojemności jednego zbiornika z ilościami progowymi określonymi w przepisach nie jest wystarczające do zakwalifikowania zakładu jako ZZR lub ZDR.

W praktyce analiza prowadzona jest etapami i wymaga szczegółowej znajomości procesów technologicznych oraz wszystkich substancji niebezpiecznych występujących na terenie przedsiębiorstwa.

Poniżej przedstawiono przykładowy schemat postępowania.

Krok 1. Inwentaryzacja wszystkich substancji niebezpiecznych

Pierwszym etapem jest sporządzenie kompletnego wykazu substancji i mieszanin niebezpiecznych znajdujących się lub mogących znajdować się na terenie zakładu.

Nie należy ograniczać się wyłącznie do głównych surowców lub produktów. W analizie uwzględnia się również m.in.:

• surowce wykorzystywane w procesach technologicznych,
• produkty gotowe,
• półprodukty,
• dodatki technologiczne,
• środki pomocnicze,
• substancje magazynowane sezonowo,
• środki czyszczące,
• paliwa,
• gazy techniczne,
• odpady niebezpieczne,
• substancje znajdujące się w instalacjach technologicznych,
• substancje znajdujące się w rurociągach i urządzeniach procesowych.

Już na tym etapie często okazuje się, że rzeczywista liczba substancji objętych analizą jest znacznie większa, niż początkowo zakłada przedsiębiorca.

Krok 2. Zebranie kart charakterystyki

Kolejnym krokiem jest zgromadzenie aktualnych kart charakterystyki (SDS) dla wszystkich substancji i mieszanin. Na ich podstawie można ustalić między innymi:

• klasyfikację zgodną z rozporządzeniem CLP,
• właściwości fizykochemiczne,
• zagrożenia dla zdrowia,
• zagrożenia dla środowiska,
• informacje niezbędne do przyporządkowania substancji do odpowiednich pozycji załącznika do rozporządzenia.

Brak aktualnych kart charakterystyki lub korzystanie z nieaktualnych wersji może prowadzić do błędnej kwalifikacji zakładu.

Krok 3. Przyporządkowanie substancji do właściwych pozycji załącznika

Na tym etapie każdą substancję należy przyporządkować do odpowiedniej pozycji załącznika do rozporządzenia. W praktyce oznacza to odpowiedź na pytanie:

• czy substancja została wymieniona z nazwy lub jako grupa substancji w Tabeli 2, czy
• należy ją zakwalifikować wyłącznie na podstawie kategorii zagrożeń określonych w Tabeli 1.

Jest to niezwykle ważny etap analizy.

Krok 4. Określenie maksymalnych ilości substancji

Przepisy nie odnoszą się wyłącznie do aktualnych stanów magazynowych. Analizie podlegają maksymalne ilości substancji, które znajdują się lub mogą znajdować się jednocześnie na terenie zakładu.

W praktyce należy więc uwzględnić między innymi:

• maksymalne pojemności zbiorników,
• dopuszczalne ilości magazynowe,
• możliwość jednoczesnego napełnienia kilku zbiorników,
• substancje znajdujące się w instalacjach technologicznych,
• substancje magazynowane okresowo,
• substancje powstające podczas procesu technologicznego,
• odpady niebezpieczne.

To właśnie dlatego analiza wykonana wyłącznie na podstawie bieżących stanów magazynowych może prowadzić do błędnych wniosków.

Krok 5. Zastosowanie reguły sumowania

Jeżeli w zakładzie występuje kilka różnych substancji niebezpiecznych, nie wystarczy sprawdzić każdej z nich oddzielnie. W wielu przypadkach konieczne jest zastosowanie zasady sumowania, określonej w objaśnieniach do załącznika rozporządzenia. Jej celem jest uwzględnienie łącznego wpływu różnych substancji stwarzających podobne zagrożenia. Dzięki temu możliwa jest prawidłowa ocena ryzyka również wtedy, gdy żadna z substancji osobno nie przekracza ilości progowej, lecz ich łączna obecność powoduje konieczność zakwalifikowania zakładu do ZZR lub ZDR.

Krok 6. Ocena wyniku analizy

Dopiero po wykonaniu wszystkich wcześniejszych etapów można odpowiedzieć na pytanie:

• czy zakład nie podlega przepisom SEVESO,
• czy powinien zostać zakwalifikowany jako zakład o zwiększonym ryzyku (ZZR),
• czy też jako zakład o dużym ryzyku (ZDR).

Warto pamiętać, że kwalifikacja zakładu nie jest czynnością jednorazową. Każda większa inwestycja, rozbudowa magazynu, budowa nowego zbiornika, zmiana technologii produkcji, wprowadzenie nowej substancji niebezpiecznej czy zwiększenie zdolności magazynowych powinny być sygnałem do ponownej analizy obowiązków wynikających z przepisów SEVESO.

Najczęstsze błędy popełniane przez przedsiębiorców

Podczas analiz prowadzonych dla przedsiębiorstw można zauważyć powtarzające się błędy, które mogą prowadzić do nieprawidłowej oceny obowiązków wynikających z przepisów.

Do najczęstszych należą:

• analizowanie wyłącznie jednego nowego zbiornika zamiast całego zakładu,
• nieuwzględnianie odpadów niebezpiecznych,
• korzystanie z nieaktualnych kart charakterystyki,
• przyporządkowanie substancji do niewłaściwych pozycji załącznika,
• pominięcie substancji znajdujących się w instalacjach technologicznych,
• nieuwzględnienie maksymalnych możliwych ilości substancji,
• brak ponownej analizy po rozbudowie zakładu,
• nieuwzględnienie reguły sumowania dla substancji stwarzających podobne zagrożenia.

W praktyce większości tych błędów można uniknąć już na etapie planowania inwestycji. Wykonanie analizy przed rozpoczęciem eksploatacji nowej infrastruktury pozwala odpowiednio przygotować dokumentację, zaplanować działania organizacyjne oraz uniknąć konieczności wprowadzania zmian pod presją czasu po zakończeniu inwestycji.

Jakie obowiązki ma zakład o zwiększonym ryzyku (ZZR) i zakład o dużym ryzyku (ZDR)?

Samo przekroczenie ilości progowych określonych w przepisach nie jest celem analizy. Najważniejsze jest ustalenie, jakie obowiązki organizacyjne, techniczne i formalne będą spoczywały na prowadzącym zakład. Zakłady zakwalifikowane jako zakłady o zwiększonym ryzyku (ZZR) oraz zakłady o dużym ryzyku (ZDR) podlegają obowiązkom określonym przede wszystkim w tytule IV ustawy Prawo ochrony środowiska.

Do podstawowych obowiązków należą m.in.:

• identyfikacja zagrożeń związanych z występowaniem substancji niebezpiecznych,
• podejmowanie działań zapobiegających poważnym awariom,
• ograniczanie skutków ewentualnych awarii dla ludzi i środowiska,
• współpraca z właściwymi organami Państwowej Straży Pożarnej oraz organami ochrony środowiska,
• utrzymywanie dokumentacji wymaganej przepisami.

Zakres obowiązków jest jednak znacznie szerszy w przypadku zakładów o dużym ryzyku.

Przykładowe obowiązki ZZR i ZDR

Obowiązek	ZZR	ZDR
Zgłoszenie zakładu właściwym organom	✔	✔
Opracowanie programu zapobiegania awariom (PZA)	✔	✔
Wdrożenie systemu zarządzania bezpieczeństwem	✔	✔
Opracowanie raportu o bezpieczeństwie	–	✔
Opracowanie wewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego	–	✔

W praktyce oznacza to, że zakład o dużym ryzyku musi wykazać nie tylko znajomość zagrożeń, ale również udowodnić, że zastosowane rozwiązania techniczne i organizacyjne pozwalają zapobiegać poważnym awariom oraz ograniczać ich skutki.

Rozbudowa zakładu to dobry moment na ponowną analizę

Inwestycje takie jak budowa nowych zbiorników magazynowych, rozbudowa terminali paliwowych czy zwiększenie zdolności produkcyjnych często powodują zmianę ilości substancji niebezpiecznych znajdujących się na terenie zakładu. Nie oznacza to automatycznie, że przedsiębiorstwo stanie się zakładem ZZR lub ZDR. Oznacza natomiast, że warto ponownie przeanalizować:

• jakie substancje znajdują się na terenie zakładu,
• jakie są ich maksymalne ilości,
• czy pojawiły się nowe substancje lub odpady niebezpieczne,
• czy rozbudowa infrastruktury nie wpłynie na kwalifikację zakładu,
• czy dotychczasowa dokumentacja pozostaje aktualna.

Im wcześniej taka analiza zostanie wykonana, tym łatwiej zaplanować ewentualne działania organizacyjne oraz uniknąć kosztownych zmian po zakończeniu inwestycji.

W czym możemy pomóc?

W Pieńkowski Consulting wspieramy przedsiębiorców w zakresie kwalifikacji zakładów pod wymagania przepisów SEVESO oraz przygotowania dokumentacji związanej z przeciwdziałaniem poważnym awariom przemysłowym.

Jeżeli planujesz budowę nowego magazynu, rozbudowę istniejącej infrastruktury lub chcesz zweryfikować, czy zmiany technologiczne wpływają na obowiązki wynikające z przepisów SEVESO, warto przeprowadzić analizę jeszcze przed rozpoczęciem eksploatacji nowych instalacji. Pozwoli to nie tylko spełnić wymagania prawne, ale również odpowiednio przygotować organizację do bezpiecznego prowadzenia działalności.