Punkty ADR, 1000 punktów i wyłączenie 1.1.3.6, co to w ogóle oznacza?
„Ile mam punktów ADR?”, „czy zmieszczę się w 1000 punktach?” albo „czy ten przewóz może jechać na wyłączeniu 1.1.3.6?” to jedne z najczęstszych pytań pojawiających się przy organizacji przewozu towarów niebezpiecznych.
Podrozdział 1.1.3.6 ADR wprowadza wyłączenie związane z ilością towarów niebezpiecznych przewożonych w jednej jednostce transportowej. Nie oznacza ono jednak, że dany transport przestaje być przewozem ADR. Jest to częściowe wyłączenie, dzięki któremu, po spełnieniu określonych warunków, nie trzeba stosować części wymagań przewidzianych dla przewozu w pełnym zakresie ADR. Towary niebezpieczne są w tym celu przypisywane do kategorii transportowych 0, 1, 2, 3 lub 4, wskazanych w kolumnie (15) tabeli A w dziale 3.2 ADR.
Jeżeli przewozimy towary tylko jednej kategorii transportowej, możemy posługiwać się bezpośrednio limitami określonymi w tabeli 1.1.3.6.3. Jeżeli natomiast w pojeździe znajdują się towary należące do różnych kategorii transportowych, trzeba zastosować metodę obliczeniową z 1.1.3.6.4, czyli właśnie popularne „punkty ADR”.
Co daje nam wyłączenie 1000 punktów?
Jeżeli ilość towarów niebezpiecznych przewożonych w jednostce transportowej nie przekracza odpowiedniego limitu albo, w przypadku przewozu towarów różnych kategorii, obliczona wartość nie przekracza 1000 punktów, przewóz może korzystać z częściowego wyłączenia.
ADR pozwala wówczas odstąpić między innymi od części wymagań dotyczących:
- oznakowania jednostki transportowej tablicami barwy pomarańczowej,
- instrukcji pisemnych zgodnych z 5.4.3,
- części wymagań dotyczących wyposażenia,
- części przepisów dotyczących pojazdów,
- obowiązku posiadania przez kierowcę zaświadczenia ADR wymaganego przy przewozie w pełnym zakresie.
Zakres przepisów, których nie trzeba stosować, został wskazany bezpośrednio w 1.1.3.6.2 ADR. I co najważniejsze w tym wszystkim… 1.1.3.6 nie zwalnia z całego ADR dlatego jest przeze mnie cały czas “tłuczone”, że to wyłączenie częściowe.
Dlatego nadal trzeba prawidłowo sklasyfikować towar, zastosować właściwe opakowania, oznakować sztuki przesyłek, sporządzić wymaganą dokumentację oraz przeszkolić osoby zaangażowane w przewóz zgodnie z wymaganiami działu 1.3 i 8.2.3 ADR. Kierowca wykonujący taki przewóz powinien być odpowiednio przeszkolony zgodnie z wymaganiami mającymi zastosowanie do jego obowiązków. Zgodnie z powyższym firmy, które występują w roli nadawcy/pakującego, czy załadowcy takich towarów, to zbytnio z niego nie korzystają. Choć tutaj należy zwrócić uwagę, że takie ilości zwalniają z raportowania ich w rocznym sprawozdaniu, a jeśli firma ciągle operuje takimi ilościami, to może ją zwolnić z obowiązku wyznaczenia doradcy ADR.
Kategorie transportowe ADR, czyli od czego zacząć liczenie punktów?
W pierwszej kolejności musimy ustalić kategorie transportowe każdego przewożonego towaru. Informację tę znajdziemy w kolumnie (15) tabeli A w rozdziale 3.2 ADR. ADR przewiduje pięć kategorii.
Kategoria transportowa 0
Dla kategorii transportowej 0 maksymalna ilość wynosi 0. A to oznacza, że towary przypisane do tej kategorii nie mogą korzystać z tego wyłączenia. Do tej kategorii należy np. UN3343 NITROGLICERYNA, MIESZANINA ODCZULONA ZAPALNA CIEKŁA I.N.O.
Kategoria transportowa 1
Kategoria transportowa 1 zakłada przewóz towarów w maksymalnej ilości 20 kg lub litrów. Do kategorii 1 należą m.in. określone towary I grupy pakowania oraz wskazane szczegółowo materiały, np. niektóre nadtlenki organiczne klasy 5.2, np.: UN 3101 NADTLENEK ORGANICZNY TYPU B CIEKŁU.
Kategoria transportowa 2
Limit masowy/ilościowy dla drugiej kategorii transportowej został ustalony na 333 kg lub litry.
Do kategorii tej należą między innymi określone towary II grupy pakowania oraz wskazane w tabeli pozycje, w tym popularne w transporcie baterie litowe oraz sodowo-jonowe:
- UN 3090 BATERIE LITOWE METALICZNE,
- UN 3480 BATERIE LITOWO-JONOWE (AKUMULATORY LITOWO-JONOWE),
- UN 3551 BATERIE SODOWO-JONOWE (AKUMULATORY SODOWO-JONOWE).
Kategoria transportowa 3
Kategoria transportowa 3 ma limit 1000 kg lub litrów. Do tej kategorii należą między innymi materiały III grupy pakowania, o ile nie zostały przypisane do innej kategorii, a także konkretne pozycje wskazane w tabeli, np.:
- UN 2800 AKUMULATORY MOKRE BEZOBSŁUGOWE,
- UN 2801 BARWNIK ŻRĄCY CIEKŁY I.N.O. (IIIGP),
- UN 3082 MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU CIEKŁY I.N.O.
Kategoria transportowa 4
Dla kategorii transportowej 4 nie przewidziano ilościowego ograniczenia wynikającego z 1.1.3.6. Do tej kategorii należą na przykład:
- UN 3268 URZĄDZENIA BEZPIECZEŃSTWA,
- UN 3499 KONDENSATOR ASYMETRYCZNY DWUWARSTWOWY,
- UN 3509 OPAKOWANIA ODPADOWE PRÓŻNE NIEOCZYSZCZONE,
- UN 3559 URZĄDZENIA ROZPYLAJĄCE ŚRODEK GAŚNICZY.
Towary kategorii 4 nie są uwzględniane w sumie punktów określonej w 1.1.3.6.4.
Punkty ADR, jakie są mnożniki?
Jeżeli w jednym pojeździe przewożone są towary należące do różnych kategorii transportowych, zastosowanie ma 1.1.3.6.4 ADR. Oznacza to, że ilości danego towaru musimy przeliczyć przez mnożnik przypisany dla danej kategorii transportowej.
W uproszczeniu obliczenie wygląda następująco:
| Kategoria transportowa | Standardowy mnożnik |
|---|---|
| 0 | wyłączenie nie ma zastosowania |
| 1 | × 50 (lub x 20) |
| 2 | × 3 |
| 3 | × 1 |
| 4 | nie wlicza się do sumy |
ADR przewiduje jeszcze szczególną grupę towarów kategorii transportowej 1, wskazaną w przypisie „a” do tabeli 1.1.3.6.3, dla której stosuje się mnożnik 20, a nie 50.
Suma uzyskanych wartości nie może przekroczyć 1000 punktów.
Co ważne, 1000 punktów jest dopuszczalne. Dopiero przekroczenie 1000 punktów powoduje utratę możliwości zastosowania wyłączenia 1.1.3.6.
Litry czy kilogramy? którymi jednostkami należy operować?
Pamiętajmy, że nie zawsze liczymy po prostu masę towaru! (chyba najczęstszy błąd, z którym się spotykam). ADR dokładnie określa, co oznacza „maksymalna ilość całkowita na jednostkę transportową”. W zależności od rodzaju towaru może to być między innymi:
- dla materiałów stałych, gazów skroplonych, gazów schłodzonych skroplonych i gazów rozpuszczonych, masa netto w kilogramach,
- dla materiałów ciekłych, ilość w litrach,
- dla gazów sprężonych, gazów zaadsorbowanych i chemikaliów pod ciśnieniem, pojemność wodna naczynia w litrach,
- dla niektórych przedmiotów, ich masa bez opakowania.
„Ale to tylko 2 litry”, czyli jak dodatkowe zlecenie może przekroczyć 1000 punktów ADR
Proszę sobie wyobrazić przedsiębiorstwo zajmujące się odbiorem odpadów. Kierowca otrzymuje zlecenie odbioru od klienta dwóch odpadowych towarów niebezpiecznych. Pierwszym jest odpadowy barwnik sklasyfikowany jako UN 2801, przypisany w tym przykładzie do 3 kategorii transportowej. Do odbioru przygotowano: 10 kanistrów po 20 litrów, czyli łącznie 200 litrów. Ponieważ jest to kategoria transportowa 3 (200l x 1), to wynik dla towaru wyjdzie 200 pkt.
Drugim odpadem jest przeterminowany aceton UN 1090, przewożony w stalowym bębnie w ilości 250 litrów. Dla przyjętej klasyfikacji to kategoria transportowa 2 (250l x 3), więc wynik dla towaru wyjdzie 750 pkt.
Mamy zatem na pojeździe 950 pkt ADR. Wszystko jest ok, ponieważ transport został zaplanowany w ramach wyłączenia 1.1.3.6 ADR. Pojazd nie musi być oznakowany tablicami barwy pomarańczowej, a do zlecenia nie został skierowany kierowca z zaświadczeniem ADR wymaganym dla przewozu w pełnym zakresie. Posiada natomiast odpowiednie szkolenie wymagane dla wykonywanych obowiązków.
I wtedy pojawia się dodatkowe zlecenie.
Dyspozytor informuje kierowcę, że po drodze znajduje się laboratorium, z którego trzeba odebrać jedynie 2 litry fluorowodoru bezwodnego.
„Tylko dwa litry, więc nie powinno być problemu”.
Problem polega jednak na tym, że odczynnik został sklasyfikowany jako towar należący do 1 kategorii transportowej. Dla kategorii 1 standardowy mnożnik wynosi 50. A zatem 2 l × 50 = 100 punktów ADR dla towaru. Po odebraniu niewielkiego dwu litrowego opakowania całkowity wynik dla jednostki transportowej wynosi już 1050 punktów ADR. No i właśnie w tym momencie przewóz przestaje spełniać warunki wyłączenia 1.1.3.6.
Tylko 2 litrów, a spowodowało przekroczenie limitu o 50 punktów
To bardzo dobry przykład pokazujący, dlaczego przy przewozach mieszanych nie można oceniać sytuacji wyłącznie na podstawie ilości towaru. Kierowcy dodatkowe 2 litry może wydawać się ilością całkowicie nieistotną w porównaniu z kilkuset litrami pozostałych odpadów.
Jeśli taki transport zostanie wytypowany do kontroli ITD to zaczyna się problem. Pojazd wykonuje już przewóz przekraczający limit 1.1.3.6, ale nie został przygotowany do przewozu w pełnym zakresie ADR. Kierowca nie może po prostu „otworzyć tablic” i kontynuować jazdy, ponieważ problem nie sprowadza się wyłącznie do oznakowania pojazdu. Jeżeli transport od początku zaplanowano w ramach 1.1.3.6, kierowca może nie posiadać wymaganego zaświadczenia ADR a jednostka transportowa może nie posiadać wymaganego wyposażenia.
To pokazuje, dlaczego każde dodatkowe zlecenie powinno zostać przeliczone przed załadunkiem towaru, a nie dopiero po jego odebraniu.
Kalkulator punktów ADR, w jakich przypadkach się przydaje?
Przy jednym materiale obliczenia zazwyczaj są proste. Problem zaczyna się w przypadku przewoźników, serwisów, firm odpadowych czy operatorów logistycznych, którzy podczas jednej trasy odbierają towary od kilku klientów. Wtedy wraz z każdym kolejnym odbiorem zmienia się suma punktów znajdujących się na jednostce transportowej.
W przedstawionym powyżej przykładzie pokażemy kolejne etapy obliczenia na kalkulatorze 1.1.3.6 w DGSA Support.app:
- pierwszy odbiór, 200 pkt,
- dodanie acetonu, łącznie 950 pkt,
- dodanie 2 litrów materiału 1 KT, wynik 1050 pkt i przekroczenie limitu.
Taki sposób kontroli jest szczególnie przydatny tam, gdzie trasa przewozu zmienia się dynamicznie i kierowca otrzymuje w ciągu dnia kolejne zlecenia.
Te błędy przy liczeniu 1000 punktów ADR są najczęstsze:
Najczęściej problem nie wynika z samego mnożenia, ale z danych wejściowych. W praktyce szczególną uwagę warto zwrócić na:
- pomylenie klasy ADR z kategorią transportową,
- nieuwzględnienie szczególnych pozycji wymienionych w tabeli 1.1.3.6.3,
- zastosowanie niewłaściwego mnożnika,
- liczenie kilogramów tam, gdzie ADR wymaga litrów,
- liczenie masy brutto zamiast netto,
- pominięcie towaru tylko dlatego, że jego ilość jest niewielka,
- nieuwzględnienie towarów odebranych wcześniej podczas tej samej trasy.
Szczególnie niebezpieczne jest właśnie myślenie: „to tylko kilka litrów”. W systemie 1.1.3.6 pięć litrów materiału kategorii transportowej 1 może mieć większy wpływ na wynik niż kilkaset litrów materiału kategorii 3.
Podsumowanie, jak obliczyć 1000 punktów ADR?
Wyłączenie 1.1.3.6 ADR może znacząco uprościć organizację przewozu niewielkich ilości towarów niebezpiecznych, ale wymaga prawidłowego wykonania obliczeń. Najważniejsza zasada jest prosta:
kategoria 1 × 50 + kategoria 2 × 3 + kategoria 3 × 1 = suma maksymalnie 1000 punktów.
Trzeba jednak pamiętać o wyjątkach, w tym o określonych towarach kategorii 1 z mnożnikiem 20, kategorii transportowej 0 oraz towarach kategorii 4. Sam ADR precyzyjnie określa sposób wykonywania obliczenia w pkt 1.1.3.6.4.
Przede wszystkim jednak nie należy podejmować decyzji o dodatkowym odbiorze towaru tylko na podstawie jego niewielkiej ilości. W przedstawionym przykładzie zaledwie 5 litrów materiału kategorii transportowej 1 zwiększyło wynik z 950 do 1050 punktów i spowodowało utratę możliwości skorzystania z wyłączenia. To właśnie dlatego przed każdym doładunkiem warto ponownie sprawdzić aktualną liczbę punktów ADR znajdujących się na pojeździe.
>>Pomoc w sprawie procedur nadawczych towarów niebezpiecznych drogą morską (IMDG)<<
>>Pomoc w sprawach REACH i CLP<<
